Μια σύντομη εισαγωγή…
Η αεροπορική μετακίνηση έχει γίνει ένας κοινός τρόπος ταξιδιού τόσο για λόγους αναψυχής, όσο και για εργασία. Μάλιστα, πριν από την περίοδο του περιορισμού των ταξιδιών στα πλαίσια των μέτρων για περιορισμό της μετάδοσης του COVID-19 είχε υπολογισθεί, πως 6,5 δισεκατομμύρια επιβάτες χρησιμοποιούσαν το αεροπλάνο σε ετήσια βάση (Mazareanu, 2021).
Τα ταξίδια με το αεροπλάνο θεωρούνται ιδιαίτερα ασφαλή. Ενδεικτικά αναφέρουμε, πως, ενώ οι πιθανότητες θανάτου ενός οδηγού αυτοκινήτου υπολογίζονται γύρω στις 1 στις 114 και ενός επιβάτη αυτοκινήτου υπολογίζονται στις 1 στις 654, οι πιθανότητες θανάτου μετά από αεροπορικό δυστύχημα υπολογίζονται στις 1 στις 9.821. Στις πιθανότητες αυτές όμως περιλαμβάνονται και τα δυστυχήματα, που προκαλούνται σε πτήσεις μικρών αεροπλάνων. Αν δε αναλογιστεί κανείς, ότι η Υπηρεσία Ελέγχου Πτήσεων των Η.Π.Α. (Federal Aviation Administration/ FAA) υπολογίζει, πως σε ημερήσια βάση έχουμε περίπου 5 αεροπορικά ατυχήματα συμπεριλαμβανομένων και των μικρών αεροπλάνων, αλλά μόλις 0,028 ατυχήματα, στα οποία εμπλέκονται αεροπλάνα αεροπορικών εταιρειών, τότε οι πραγματικές πιθανότητες θανάτου από αεροπορικό ατύχημα είναι εξαιρετικά μικρές (Dunham, 2023).
Πάντως οι περισσότερες αεροπορικές εταιρείες επιτρέπουν το ταξίδι στις εγκύους μέχρι και τις 36 εβδομάδες κύησης, αν και κάποιες ζητάνε ιατρική γνωμάτευση από το θεράποντα ιατρό (Savona-Ventura & Mahmood, 2022).
Σε γενικές γραμμές το ταξίδι με το αεροπλάνο εκθέτει το άτομο σε ένα «τεχνητό περιβάλλον», το οποίο θα μπορούσε να θεωρηθεί «επικίνδυνο» για την έγκυο, αλλά και για το έμβρυο. Ας δούμε, ποιοι θα μπορούσαν να είναι αυτοί οι «κίνδυνοι» του τεχνητού περιβάλλοντος, αλλά και να διαπιστώσουμε, αν πραγματικά θέτουν σε κίνδυνο τη μαμά και το έμβρυο.
Η αλλαγή της πίεσης της καμπίνας
Τα επιβατικά αεροπλάνα της γραμμής πετάνε συνήθως σε ύψη, τα οποία κυμαίνονται μεταξύ των 7.000 και των 12.000 μέτρων. Σε αυτά τα ύψη η θερμοκρασία είναι εξαιρετικά χαμηλή και ο αέρας πάρα πολύ αραιός (δηλαδή, όπως λέμε, η ατμοσφαιρική πίεση είναι πολύ χαμηλή). Ενδεικτικά αναφέρουμε, πως σε ύψος 12 χιλιομέτρων από το επίπεδο της θάλασσας η ατμοσφαιρική πίεση φθάνει μόλις στο ένα πέμπτο της αντίστοιχης, που μετράται στο επίπεδο της θάλασσας. Επίσης η θερμοκρασία στο ύψος αυτό μετράται στους – 56oC. Είναι προφανές, πως σε τέτοιο περιβάλλον οι πιθανότητες επιβίωσης δεν είναι υψηλές. Μέσα όμως στην καμπίνα του αεροπλάνου η ατμοσφαιρική πίεση είναι ρυθμισμένη στο 75% περίπου της αντίστοιχης, που μετράται στο επίπεδο της θάλασσας και η θερμοκρασία παραμένει άνετη. Στο περιβάλλον της καμπίνας το αίμα οξυγονώνεται ικανοποιητικά, αν και η οξυγόνωσή του είναι λίγο χαμηλότερη σε σύγκριση με ό,τι συμβαίνει στο επίπεδο της θάλασσας. Η οξυγόνωση μετράται με το λεγόμενο «κορεσμό» του αίματος, ο οποίος στο επίπεδο της θάλασσας είναι για ένα υγιές άτομο πάνω από 95%, ενώ σε περιβάλλον καμπίνας αεροπλάνου αυτός κυμαίνεται μεταξύ του 90% και του 95%. Ο οργανισμός πάντως της εγκύου, αν αυτή δεν πάσχει από κάποια παθολογία, όπως σοβαρή αναιμία, θεωρείται ικανός να ανταπεξέλθει στο περιβάλλον της καμπίνας του αεροπλάνου, ενώ ασφαλές είναι υπό τις συνθήκες αυτές και το έμβρυο, εκτός αν υφίσταται ανεπάρκεια του πλακούντα (ACOG, 2018; Savona-Ventura & Mahmood, 2022).
Η κοσμική ακτινοβολία: Τι είναι και μπορεί να θέσει σε κίνδυνο το έμβρυο;
Η ατμόσφαιρα της γης μας προστατεύει από τη λεγόμενη «κοσμική ακτινοβολία». Πρόκειται για ένα είδος ακτινοβολίας, που εντοπίζεται στο διάστημα και η έκθεση του σώματος σε αυτή ενέχει σημαντικούς κινδύνους για την υγεία. Η έκθεση στην κοσμική ακτινοβολία μάλιστα συγκαταλέγεται μεταξύ των πιο δύσκολων προβλημάτων, που καλούνται οι επιστήμονες να λύσουν, προκειμένου να προστατευθούν οι αστροναύτες (Tavakol και συνεργάτες, 2024). Όσο αυξάνεται το υψόμετρο η προστασία, που η ατμόσφαιρα παρέχει έναντι της κοσμικής ακτινοβολίας βαίνει μειούμενη (Papadopoulos και συνεργάτες, 2023). Έτσι φυσικό είναι να εκφράζονται ανησυχίες σχετικές με την ασφάλεια της έκθεσης του εμβρύου στην κοσμική ακτινοβολία, όταν η έγκυος ταξιδεύει με το αεροπλάνο.
Τα διαθέσιμα επιστημονικά στοιχεία είναι ιδιαίτερα καθησυχαστικά. Η ακτινοβολία, στην οποία εκτίθεται το άτομο σε ένα ταξίδι 10 ωρών είναι η μισή, από αυτή, που εκτίθεται, όταν υποβληθεί σε ακτινογραφία θώρακος, το ένα πέμπτο από αυτή, στην οποία εκτίθεται μετά από μια ακτινογραφία κοιλίας και το ένα εκατοστό του ορίου, πέραν του οποίου θεωρείται, ότι υφίσταται ουσιαστικός κίνδυνος για το έμβρυο, ενώ σε καμία περίπτωση δεν υπερβαίνει το 15% του ορίου αυτού. Επομένως, το έμβρυο δεν κινδυνεύει ακόμα και μετά από ένα ιδιαίτερα μακρύ αεροπορικό ταξίδι (ACOG, 2018; Savona-Ventura & Mahmood, 2022).
Εκτενέστερη συζήτηση θα πρέπει να γίνει όμως, όσον αφορά το πλήρωμα του αεροπλάνου, αφού η έκθεσή του στην κοσμική ακτινοβολία είναι παρατεταμένη και αθροιστική μέσα στο έτος και συχνά οι έγκυοι εργαζόμενες μετατίθενται σε θέσεις εδάφους (Savona-Ventura & Mahmood, 2022).
Τι γίνεται με τους ανιχνευτές μετάλλων και τις συσκευές ακτίνων του ελέγχου ασφαλείας πριν την πτήση;
Οι ανιχνευτές μετάλλου εκπέμπουν ακτινοβολία, η οποία θεωρείται ασφαλής για την εγκυμοσύνη, ενώ η ακτινοβολία, που εκπέμπεται από τα μηχανήματα ακτίνων Χ ελέγχου των επιβατών και των αποσκευών έχει πολύ χαμηλή ένταση και θεωρείται, πως δεν διαπερνά το δέρμα (Savona-Ventura & Mahmood, 2022)
Υπάρχει κίνδυνος εμβολής;
Με τον όρο εμβολή αναφερόμαστε στην απόφραξη κάποιου αγγείου εξαιτίας της ύπαρξης ξένου σώματος εντός αυτού. Στην κύηση το «σώμα» αυτό είναι κατά κανόνα κάποιος θρόμβος. Το αίμα υπό κανονικές συνθήκες πήζει εκτός των τραυματισμένων αγγείων, προκειμένου να δημιουργηθεί ένα πήγμα, δια του οποίου η αιμορραγία θα σταματήσει. Αν για κάποιους λόγους η δημιουργία του πήγματος αυτού λάβει χώρα εντός κάποιου αγγείου, τότε το πήγμα ονομάζεται θρόμβος και ενδέχεται να προκαλέσει απόφραξη του αγγείου. Στην περίπτωση δημιουργίας θρόμβου αίματος μέσα σε ένα αγγείο, ο οποίος το αποφράσσει και η ροή του αίματος προς και από το όργανο, που αιματώνεται μέσω του αγγείου αυτού, παρεμποδίζεται ή διακόπτεται εντελώς, ομιλούμε για θρομβοεμβολή.
Η ακινησία κατά τη διάρκεια της πτήσης, το οίδημα στα πόδια, αλλά και η αφυδάτωση εξαιτίας του ξηρού περιβάλλοντος της καμπίνας θεωρητικά αυξάνουν τις πιθανότητες εκδήλωσης εμβολής στα κάτω άκρα. Στην περίπτωση αυτή η έγκυος αισθάνεται κάτι σαν κράμπα. Εντούτοις, μελέτες σε εγκύους δεν κατέδειξαν ουσιαστική αύξηση των πιθανοτήτων εκδήλωσης κάτι τέτοιου ενδεχόμενου. Πάντως, μία καλή πρακτική, αν πρόκειται να ταξιδέψετε και είστε έγκυος, είναι να ζητάτε θέση στο διάδρομο (το 75% των θρομβοεμβολών συσχετίζεται με ακινησία κατά κύριο λόγο μεταξύ των επιβατών με θέση μακριά από το διάδρομο), αλλά και να φοράτε κάλτσες διαβαθμισμένης συμπίεσης (ACOG, 2018; Savona-Ventura & Mahmood, 2022).
Πότε απαγορεύουμε στην έγκυο να ταξιδέψει με αεροπλάνο;
Αν και αυτή καθαυτή η κύηση δεν αποτελεί απόλυτη αντένδειξη σε ό,τι αφορά το ταξίδι με το αεροπλάνο, υπάρχουν κλινικές οντότητες σχετιζόμενες με την εγκυμοσύνη, οι οποίες το καθιστούν απαγορευτικό.
Τέτοιες καταστάσεις είναι:
• αυξημένες πιθανότητες για πρόωρο τοκετό – περιπτώσεις, που σχετίζονται με αυξημένες πιθανότητες για πρόωρο τοκετό περιλαμβάνουν: την εκδήλωση συσπάσεων της μήτρας, την κολπική αιμόρροια, το ιστορικό πρόωρου τοκετού σε προηγούμενη κύηση
• ανεπάρκεια τραχήλου της μήτρας – ο τράχηλος δεν φαίνεται «ικανός» να «κρατήσει» το μωρό μέσα στη μήτρα και το μήκος του, όπως αυτό μετράται με το υπερηχογράφημα, είναι μικρό.
• προδρομικός ή επιπωματικός πλακούντας – ο πλακούντας έχει εμφυτευθεί πολύ κοντά στο έσω τραχηλικό στόμιο ή το καλύπτει τελείως
• αποκόλληση πλακούντα – ο πλακούντας έχει «ξεκολλήσει» από το εσωτερικό τοίχωμα της μήτρας
• υπέρταση κύησης – η αρτηριακή πίεση κατά την κύηση είναι υψηλή
• προεκλαμψία – πρόκειται για μία επιπλοκή, η οποία χαρακτηρίζεται από την «παραδοσιακή τριλογία»: υπέρταση, οιδήματα, πρωτεϊνουρία.
• ενδομήτρια υπολειπόμενη ανάπτυξη – ο πλακούντας δεν είναι ικανός να «υποστηρίξει» την ανάπτυξη του μωρού και το μέγεθος αυτού, όπως καταγράφεται στο υπερηχογράφημα είναι μικρό.
Φυσικά, πριν ταξιδέψετε θα πρέπει οπωσδήποτε να ρωτήσετε τον θεράποντα ιατρό, ο οποίος γνωρίζει το ιστορικό σας και θα μπορεί να σας συμβουλέψει σχετικά, ενώ σκόπιμον είναι και να ενημερωθείτε σχετικά με το κατά πόσον, προκειμένου να μεταβείτε στον προορισμό σας, χρειάζεται προηγουμένως να πάρετε κάποια ειδικά μέτρα, όπως είναι οι ειδικοί εμβολιασμοί.
Δείτε και το σχετικό video, που δημιουργήσαμε αποκλειστικά για εσάς!
Δρ ΜΕΝΕΛΑΟΣ ΚΩΝ. ΛΥΓΝΟΣ, MSc, PhD
ΜΑΙΕΥΤΗΡ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ
Master of Science University College London
Διδάκτωρ Μαιευτικής Γυναικολογίας
Ενδεικτική βιβλιογραφία
ACOG Committee Opinion No. 746 Summary: Air Travel During Pregnancy. Obstet Gynecol. 2018 Aug;132(2):533-534. doi: 10.1097/AOG.0000000000002758. PMID: 30045206.
Dunham E., What Are the Chances of a Plane Crashing? (An Analysis), September 19, 2023, Executive Flyers, https://executiveflyers.com/what-are-the-chances-of-a-plane-crashing/
Mazareanu E. Global air traffic – scheduled passengers 2004-2022. Statista Nov 23, 2021 [online]. Available at: https://www.statista.com/statistics/564717/airline-industry-passenger-traffic-globally/ [accessed 04/02/2022].
Papadopoulos A, Kyriakou I, Incerti S, Santin G, Nieminen P, Daglis IA, Li W, Emfietzoglou D. Space radiation quality factor for Galactic Cosmic Rays and typical space mission scenarios using a microdosimetric approach. Radiat Environ Biophys. 2023 May;62(2):221-234. doi: 10.1007/s00411-023-01023-6. Epub 2023 Apr 16. PMID: 37062024; PMCID: PMC10188414.
Savona-Ventura C, Mahmood T. Commercial Air And High-Altitude Travel by Pregnant Women: A scientific review commissioned by the European Board and College of Obstetrics and Gynaecology (EBCOG). Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol. 2022 May;272:217-219. doi: 10.1016/j.ejogrb.2022.03.047. Epub 2022 Apr 1. PMID: 35381544.
Tavakol DN, Nash TR, Kim Y, Graney PL, Liberman M, Fleischer S, Lock RI, O’Donnell A, Andrews L, Ning D, Yeager K, Harken A, Deoli N, Amundson SA, Garty G, Leong KW, Brenner DJ, Vunjak-Novakovic G. Modeling the Effects of Protracted Cosmic Radiation in a Human Organ-on-Chip Platform. Adv Sci (Weinh). 2024 Nov;11(42):e2401415. doi: 10.1002/advs.202401415. Epub 2024 Jul 4. PMID: 38965824; PMCID: PMC11558103.
